Η εν ψυχρώ δολοφονία του 20χρονου Θοδωρή Ζαβραδινού-Καραμπαμπά από αστυνομικούς στο Άργος, καθώς και διάφορες απόψεις που κατατέθηκαν δημόσια μετά το τραγικό αυτό γεγονός, ιδιαίτερα από στελέχη της τοπικής Αυτοδιοίκησης του Δήμου Άργους, έχουν σοκάρει αλλά και διχάσει την κοινωνία μας. Τίθεται ευθέως ένα ερώτημα. Έχουν τα άτομα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού δικαίωμα στη ζωή; Η ζωή τους μετράει όσο και των υπόλοιπων συνανθρώπων μας; Έχουν δικαιώματα και ποια; Μήπως πρέπει να τα κλείσουμε σε ένα άσυλο ως επικίνδυνα; Επομένως, το γεγονός αυτό θέτει θεμελιώδη ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους δικαίου, την αστυνομική βία, την προστασία των ατόμων με αναπηρία και τη μεταχείριση των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Μαζί με αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν, εκ των πραγμάτων και άλλα σημαντικά ζητήματα: Έχουν οι αστυνομικοί το ακαταδίωκτο; Μπορούν να πυροβολούν και να εκτελούν όποιον νομίζουν χωρίς συνέπειες; Ακούσαμε στο σχετικό βίντεο να αποκαλείται ο Θοδωρής «Τουρκάλας» από αστυνομικό που επιχειρούσε, μετά τους πυροβολισμούς. Μήπως εννοούσε ότι είναι Ρομά; Εάν το θύμα είναι Ρομά, μήπως τα πράγματα αλλάζουν; Μήπως οι Ρομά συμπολίτες μας είναι άτομα με λιγότερα δικαιώματα; Μήπως κάθε αστυνομική ενέργεια εναντίον τους είναι δικαιολογημένοι γιατί είναι «διαφορετικοί», «παραβατικοί» κλπ;
Ως εκπαιδευτικοί που ανάμεσα στα καθήκοντά μας είναι να διδάσκουμε και σε παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού αισθανόμαστε την ανάγκη να πάρουμε θέση τόσο για τη δολοφονία όσο και για κάποια απαράδεκτα, αντιεπιστημονικά και πολιτικά επικίνδυνα, ακραία ρατσιστικά ιδεολογήματα ακούσαμε και διαβάσαμε τις τελευταίες ημέρες. Θέλουμε να διευκρινίσουμε ότι ένα μέρος των μελών του Συλλόγου μας είναι εκπαιδευμένα και εξειδικευμένα να διδάσκουν σε αυτιστικά παιδιά ή/και να συμμετέχουν σε διαγνώσεις αυτισμού. Επομένως, τοποθετούμαστε ως πολίτες και ως εκπαιδευτικοί, αλλά, επιπλέον, από μια θέση επαγγελματιών που έχουν εκπαιδευτεί και εξειδικευτεί επιστημονικά, έχουν εμπειρία και έχουν τεκμηριωμένες θέσεις για το συγκεκριμένο ζήτημα.
Θεωρούμε λοιπόν ότι οφείλουμε να απαντήσουμε σε ορισμένα ζητήματα που έχουν τεθεί:
1. Αφού δε σταμάτησε ο Θοδωρής είχαν δικαίωμα οι αστυνομικοί να τον πυροβολήσουν;
Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι ο Θοδωρής πυροβολήθηκε 23 φορές, πισώπλατα, ενώ έτρεχε με τα πόδια να φύγει και βρισκόταν μπροστά σε μια μάντρα. Τη στιγμή που τον πυροβόλησαν επομένως οι αστυνομικοί δεν βρίσκονταν σε καμιά περίπτωση σε κίνδυνο. Επιπλέον, το θύμα δεν οπλοφορούσε, ούτε έχει κατηγορηθεί στο παρελθόν για βίαιες ενέργειες.
Ο ν. 3169/2003 οριοθετεί τη δυνατότητα πυροβολισμών από την πλευρά των αστυνομικών σε :
· πυροβολισμούς εκφοβισμού, δηλαδή στον αέρα,
· πυροβολισμούς ακινητοποίησης δηλαδή στα κάτω άκρα ή στα λάστιχα όταν πρόκειται για όχημα και
· πυροβολισμούς εξουδετέρωσης δηλαδή στο κέντρο του σώματος.
Οι τελευταίοι επιτρέπονται μόνο σε οριακές περιπτώσεις, δηλαδή όταν ο «επιτιθέμενος» όχι απλά είναι ένοπλος, αλλά και από τη συμπεριφορά του να απειλείται η ζωή του αστυνομικού ή τρίτων. Τόσο οι πυροβολισμοί εξουδετέρωσης, όσο και οι πυροβολισμοί ακινητοποίησης απαγορεύονται ρητά εναντίον προσώπου που τρέπεται σε φυγή, όταν καλείται να υποστεί νόμιμο έλεγχο.
Επομένως, οι αστυνομικοί παραβίασαν την κείμενη νομοθεσία, εκτέλεσαν εν ψυχρώ τον Θοδωρή και σήμερα είναι προφυλακισμένοι στον Κορυδαλλό με εισαγγελική απόφαση. Όχι λοιπόν, οι αστυνομικοί δεν έχουν το ακαταδίωκτο και δεν μπορούν να εκτελούν κατά τη δική τους βούληση όποιον νομίζουν. Ο αστυνομικός-δολοφόνος του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου βρίσκεται στη φυλακή γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.
2. Ο Θοδωρής ήταν αυτιστικός. Τι σημαίνει αυτό;
Ο αυτισμός είναι μια πραγματική αναπτυξιακή διαταραχή που μπορεί, ιδιαίτερα σε συνθήκες έντονου φόβου και πίεσης, να επηρεάσει την κατανόηση εντολών, την επικοινωνία και τη συμπεριφορά. Αυτό δεν αναιρεί τα δικαιώματά τους. Αυξάνει όμως την ευθύνη της Πολιτείας να εκπαιδεύει τους λειτουργούς της ώστε να αναγνωρίζουν τέτοιες καταστάσεις και να προσαρμόζουν ανάλογα την παρέμβασή τους. Γενικότερα, η πολιτεία δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζει την αναπηρία ως αόρατη ή ανύπαρκτη ούτε ως δικαιολογία· πρέπει να την αντιμετωπίζει ως κομμάτι της πραγματικότητας που απαιτεί κατάλληλους θεσμούς και ρυθμίσεις.
3. Τέθηκε το ερώτημα «γιατί τον άφησε να κυκλοφορεί»;
Το ερώτημα επιχειρεί να στρέψει τα φώτα της ευθύνης και της ενοχής από τους αστυνομικούς που πυροβόλησαν, στη μητέρα του θύματος. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές του, προφανώς τα ενήλικα άτομα με αυτισμό πρέπει να ιδρυματοποιούνται κατ’ οίκον ή σε άλλους χώρους (π.χ. άσυλα) μετά την αποφοίτηση από το σχολείο. Ας δούμε ποια είναι η πραγματικότητα.
Ο όρος «Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος» (ΔΑΦ) χρησιμοποιείται προκειμένου να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα νευροαναπτυξιακών διαταραχών με κοινά χαρακτηριστικά, όπως είναι τα ελλείμματα σε κοινωνικές ή/και επικοινωνιακές δεξιότητες, τα περιορισμένα ενδιαφέροντα, καθώς και τα επαναληπτικά πρότυπα συμπεριφοράς. Τα χαρακτηριστικά αυτά, ωστόσο, εκδηλώνονται με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικό βαθμό σε κάθε άτομο που φέρει τη διάγνωση, με αποτέλεσμα να έχουμε αμέτρητα διαφορετικά προφίλ ατόμων. Η διάγνωση του αυτισμού δεν καθορίζει ούτε τις δυνατότητες ούτε τις δυσκολίες ούτε και την πορεία της ζωής ενός ανθρώπου.
Ένα αυτιστικό άτομο λοιπόν, μπορεί και έχει δικαίωμα να σπουδάζει, να έχει μια δουλειά που του αρέσει και να αποδίδει επαρκώς σε αυτήν, να ζει μόνο του, να οδηγεί, να ερωτεύεται, να κάνει σχέσεις και οικογένεια, να έχει φίλους και να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή, όπως κάθε άτομο που δεν έχει αυτή τη διάγνωση. Ταυτόχρονα, μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες και να έχει ιδιαίτερες ανάγκες, όπως πχ στην κοινωνικότητα, στην προσαρμογή σε αλλαγές ή έκτακτες καταστάσεις ή στην επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων. Για τις δυσκολίες αυτές χρειάζεται αποδοχή, κατανόηση και υποστήριξη. Η διάγνωση δεν δίνεται προκειμένου ένα άτομο να αποκλειστεί από τη ζωή αλλά να βοηθηθεί, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του να συμμετέχει ισότιμα σε αυτή. Οι μόνοι που είναι αρμόδιοι να κρίνουν κατά πόσο ένας ανθρώπινος με αυτή ή άλλη διάγνωση είναι ικανός να εκτελεί μια δραστηριότητα και υπό ποιες συνθήκες και προϋποθέσεις (π.χ. οδήγηση, χειρισμό μηχανημάτων κλπ) είναι οι επιστήμονες που έχουν οριστεί για αυτόν τον σκοπό.
4. Μήπως οι αστυνομικοί πυροβόλησαν επειδή θεώρησαν ότι ο Θοδωρής ήταν Ρομά;
Στα βίντεο ακούγεται ο χαρακτηρισμός «Τουρκαλάς» για τον νεαρό, μια υποτιμητική προσφώνηση για Ρομά. Αν επιβεβαιωθεί, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι ότι υπάρχουν ρατσιστές στην κοινωνία. Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ρατσιστικά στερεότυπα βαθιά ριζωμένα, που θεωρούν ότι οι Ρομά είναι αδίστακτοι, επικίνδυνοι και δεν πειράζει και να πεθάνουν. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα μεγαλύτερο όταν αυτά τα ρατσιστικά στερεότυπα εκφράζονται από κρατικά όργανα. Στη δεύτερη περίπτωση δεν μιλάμε για κοινωνικό αλλά για κρατικό ρατσισμό. Και αυτός είναι πολύ πιο επικίνδυνος όταν μάλιστα φέρει όπλο και διαθέτει μονοπώλιο ένοπλης βίας. Το εντυπωσιακό εδώ είναι ότι μόλις αποδείχτηκε ότι δεν ήταν Ρομά αλλά αυτιστικός, τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα με το ίδιο ακριβώς συμπέρασμα μεταπήδησαν από την κοινότητα των Ρομά στο πρότυπο του αυτιστικού και απλώθηκαν σε όλα τα σύννεφα του Διαδικτύου: καλά του κάνανε!
Στον αντίποδα πρέπει να ακουστεί η δική μας φωνή: Δικαιοσύνη και ισότητα!
Ο σύγχρονος Καιάδας αύριο μπορεί να περιλαμβάνει κι εσένα στις λίστες του
Όποιος/α βιαστεί να χαρακτηρίσει τους Ρομά ή τσιγγάνους, ή γύφτους με τα γνωστά στερεοτυπικά επίθετα, θα πρέπει να το ξανασκεφτεί πια και δυο και τρεις φορές. Είναι ρατσισμός. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Όταν αποδέχεσαι ότι ένας συνάνθρωπός σου έχει λιγότερα δικαιώματα, ακόμα χειρότερα ότι δεν πειράζει να τον εκτελεί η αστυνομία, να που αποδεικνύεται ότι μέχρι χθες ήταν οι Ρομά, σήμερα είναι οι αυτιστικοί, αύριο μπορεί να είναι το δικό σου παιδί ή εσύ ο ίδιος/α. Αλλά τότε θα είναι αργά. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης οι ναζί δεν είχαν μόνο Εβραίους, όπως μας δείχνουν στο σινεμά. Ήταν και τσιγγάνοι και ομοφυλόφιλοι και αντιφασίστες κάθε πολιτικής προέλευσης. Αυτή είναι η αλήθεια. Την οποία γνώριζαν όλοι οι Γερμανοί και στην οποία έδειχναν τη συναίνεσή τους. Όπως και στην ευγονική που οδήγησε στην στείρωση και στην μαζική εκτέλεση ατόμων με αναπηρία.
Ω τι υποκρισία, αυτή η κοινωνία της συμπερίληψης!
Την προηγούμενη σχολική χρονιά αντιμετωπίσαμε, για πρώτη φορά σε τέτοια ένταση, έναν αριθμό καταγγελιών και αναφορών, εναντίον εκπαιδευτικών, παιδιών και των γονιών τους που είχαν έναν κοινό παρανομαστή: Τα παιδιά που κάποιοι (λίγοι ευτυχώς) γονείς θεωρούν «διαφορετικά», γιατί έχουν κάποια διάγνωση ή γιατί έχουν πράγματι κάποια θέματα που έχουν παραμείνει αδιάγνωστα ή γιατί παρουσιάζουν δυσκολίες προσαρμογής ή γιατί έχουν μια αυξημένη επιθετικότητα ή γιατί η διαχείρισή τους μέσα στη σχολική τάξη είναι όντως δύσκολη. Η κυβέρνηση με την πολιτική της στην εκπαίδευση (25 παιδιά στο τμήμα, περικοπές στις παράλληλες στηρίξεις και στις δομές της ειδικής αγωγής, έλλειψη προσωπικού στα ΚΕΔΑΣΥ) λιπαίνει το έδαφος για να αναπτυχθεί ο κοινωνικός ρατσισμός. Σε αρκετές περιπτώσεις οι γονείς ζητούν αυτονόητα πράγματα, όπως παράλληλη στήριξη, σε άλλες όμως, ζητούν απλά το «διαφορετικό» παιδί να φύγει.
Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα όλων των παιδιών στην εκπαίδευση, επομένως μας είναι αδιανόητο το ενδεχόμενο να υποκύψουμε σε τέτοιες πιέσεις. Ωστόσο, δεν κρύβουμε την ανησυχία μας για την ένταση των πιέσεων που θα δεχτούμε το επόμενο διάστημα. Τα παιδιά και οι γονείς τους ακούνε, συζητούν, προβληματίζονται για όσα έχουν συμβεί. Δε λειτουργεί το σχολείο σε αδιάβροχη γυάλα. Όταν ανοίξουν ξανά τα σχολεία, πως θα εξηγήσουμε στους μαθητές μας το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και τον σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή όταν βγαίνουν στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης και λένε αυτά που λένε; Πως θα πείσουμε γονείς να πάνε τα παιδιά τους για διάγνωση, σε ένα περιβάλλον όπου ο ρατσισμός καλπάζει, όταν το κοινωνικό στίγμα είναι πλέον σαφές και ξεκάθαρο ότι θα τους ακολουθήσει;
Πως θα πείσουμε τους μαθητές μας για όλα όσα τα ίδια τα σχολικά βιβλία γράφουν, ότι έχουν όλες οι ζωές την ίδια αξία, έχουν όλα τα παιδιά της γης τα ίδια δικαιώματα άσχετα με καταγωγή, χρώμα, φύλο, θρησκεία, ιδιαιτερότητες;
Σίγουρα, η δουλειά μας θα είναι πιο δύσκολη. Αλλά θέλουμε να δηλώσουμε, ότι από αυτήν τη μάχη δε θα κάνουμε ούτε βήμα πίσω. Θα υπερασπιστούμε τα δικαιώματα όλων των παιδιών μας ανεξάρτητα από τη διαφορετικότητά τους. Θα συνεχίσουμε κάθε μέρα να αγωνιζόμαστε έμπρακτα για το σχολείο των όλων, των ίσων και των διαφορετικών. Γιατί αυτός είναι ο κοινωνικός και παιδαγωγικός μας ρόλος. Και σε αυτή την κατεύθυνση, καλούμε και τους γονείς να σταθούν δίπλα μας, συνεργάτες και συμπαραστάτες.
Η πρόεδρος Ο Γ. Γραμματέας
Άντα Παραφόρου Δημήτρης Μαριόλης
